روند جهانی، وضعیت ایران و فرصت‌های توسعه ظرفیت

پلی‌بوتادین رابر (PBR) پس از SBR دومین لاستیک مصنوعی پرمصرف جهان است که از پلیمریزاسیون بوتادین تولید می‌شود و حدود 27 درصد از بوتادین جهانی را به خود اختصاص می‌دهد. مهم‌ترین کاربرد آن در صنعت تایر است و علاوه بر آن در بهبود خواص پلاستیک‌ها، تولید HIPS و ABS و قطعات خودرویی نیز استفاده می‌شود. این گزارش، تصویری فشرده و تحلیلی از وضعیت جهانی و داخلی بازار PBR و چشم‌انداز توسعه آن ارائه می‌دهد.

 

روند ظرفیت تولید و تمرکز منطقه‌ای

ظرفیت جهانی تولید PBR از حدود 5 میلیون تن در سال 2019 به بیش از 5.05 میلیون تن در سال 2024 رسیده و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد سالانه حدود 1.75 درصد تا سال 2030 به 5.6 میلیون تن و در افق 2050 به بیش از 6.3 میلیون تن افزایش یابد.

در حال حاضر شمال شرق آسیا با سهمی بیش از نیمی از ظرفیت جهانی، بزرگ‌ترین قطب تولید است و اگرچه سهم آن در بلندمدت اندکی کاهش می‌یابد، اما همچنان جایگاه نخست خود را حفظ خواهد کرد. آمریکای شمالی و منطقه CIS و بالتیک دیگر بازیگران مهم این بازار هستند.

 

روند تولید و مصرف جهانی

تولید و مصرف جهانی از 3.53 میلیون تن در سال 2019 به 3.7 میلیون تن در سال 2024 رسیده و پیش‌بینی می‌شود با رشد سالانه حدود 2 درصد تا 2030 به بیش از 4.1 میلیون تن و در سال 2050 به حدود 5.2 میلیون تن برسد.

شمال شرق آسیا همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده جهان است و پس از آن جنوب شرق آسیا، آمریکای شمالی و اروپای غربی قرار دارند. به‌طور کلی، ساختار مصرف جهانی در بلندمدت تغییر اساسی نخواهد داشت.

 

ساختار تقاضا و کاربردها

حدود 81 درصد تقاضای جهانی PBR به صنعت تایر اختصاص دارد و پیش‌بینی می‌شود این سهم تا سال 2050 تقریباً ثابت بماند. پس از آن، کاربرد در پلاستیک‌های HIPS و سایر محصولات پلیمری قرار دارد که سهمی محدودتر اما پایدار دارد. این وابستگی بالا به صنعت تایر باعث شده روند بازار PBR به‌شدت با وضعیت صنعت خودرو و حمل‌ونقل همبسته باشد.

 

تجارت جهانی و الگوی صادرات

حجم تجارت جهانی PBR در سال 2024 حدود 1.58 میلیون تن برآورد شده و نسبت تجارت به تولید بیش از 40 درصد است که نشان‌دهنده ماهیت نسبتاً بین‌المللی بازار است.

شمال شرق آسیا بزرگ‌ترین صادرکننده جهان است، هرچند سهم آن در بلندمدت کاهش می‌یابد. در مقابل، منطقه CIS و بالتیک سهم صادراتی خود را افزایش خواهد داد. از نظر واردات، جنوب شرق آسیا بزرگ‌ترین مقصد تجاری است و پیش‌بینی می‌شود وابستگی وارداتی این منطقه در سال‌های آینده نیز تقویت شود.

 

وضعیت بازار PBR در ایران

ظرفیت و تولید داخلی

در ایران، تولید PBR توسط پتروشیمی تخت جمشید و پتروشیمی شازند انجام می‌شود و مجموع ظرفیت اسمی کشور 88 هزار تن در سال است. در سال 1403 نرخ بهره‌برداری حدود 87 درصد بوده و تولید به بیش از 76 هزار تن رسیده است که نشان‌دهنده پایداری مناسب عملیات تولید است.

بر اساس اطلاعات موجود، تا سال 1406 طرح توسعه جدیدی برای افزایش ظرفیت ارائه نشده و بنابراین ظرفیت اسمی کشور در کوتاه‌مدت بدون تغییر باقی خواهد ماند.

بازار داخلی و صادرات

در بازار داخلی، سهم فروش دو تولیدکننده طی سال‌های اخیر نسبتاً ثابت بوده و تخت جمشید سهم بیشتری از بازار را در اختیار دارد.

در حوزه صادرات، ایران صادرکننده خالص PBR محسوب می‌شود. صادرات تخت جمشید طی سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشته، در حالی‌که صادرات شازند نوسان داشته و در سال 1403 کاهش یافته است. در مجموع، سهم عمده صادرات کشور در اختیار تخت جمشید قرار دارد.

از نظر مقاصد صادراتی، چین بزرگ‌ترین بازار PBR ایران است و پس از آن هند و ترکیه قرار دارند. تمرکز بالای صادرات بر یک بازار خاص، ضرورت مدیریت ریسک تجاری و تنوع‌بخشی مقاصد صادراتی را برجسته می‌کند.

تحلیل قیمت‌های داخلی و صادراتی

قیمت فروش داخلی طی سال‌های اخیر روندی افزایشی داشته و اختلاف قیمت دو تولیدکننده ناچیز بوده است. در مقابل، قیمت صادراتی به‌طور متوسط بیش از 100 دلار در هر تن پایین‌تر از قیمت داخلی بوده که نشان‌دهنده رقابت‌پذیری صادراتی و تفاوت ساختار بازارهاست.

در این میان، تخت جمشید هم از نظر حجم فروش و هم سطح قیمت، عملکرد رقابتی‌تری نسبت به شازند نشان داده است.

 

جمع‌بندی راهبردی و فرصت‌های توسعه

بازار جهانی PBR از رشدی ملایم اما باثبات برخوردار است و همچنان وابسته به تقاضای صنعت تایر باقی خواهد ماند. در ایران، تولید فعلی پایدار است اما نبود برنامه توسعه ظرفیت در کوتاه‌مدت می‌تواند مانع بهره‌برداری از فرصت‌های رشد آتی شود.

برآوردهای انجام‌شده نشان می‌دهد تا افق 1410 امکان شکل‌گیری شکاف عرضه در بازار داخلی وجود دارد که می‌تواند مبنای بررسی احداث ظرفیت جدید در حدود 25 هزار تن باشد. همچنین تمرکز صادرات بر چین، نیازمند بازنگری در استراتژی بازار و تنوع‌بخشی جغرافیایی است.

در مجموع، صنعت PBR ایران از ثبات عملیاتی برخوردار است، اما برای حفظ مزیت رقابتی و بهره‌گیری از فرصت‌های منطقه‌ای، توسعه ظرفیت و تدوین استراتژی تجاری فعال‌تر می‌تواند توجیه‌پذیر باشد.

 

نحوه دریافت گزارش کامل