بازار جهانی هیدروژن

هیدروژن به‌عنوان یکی از مواد پایه راهبردی در صنایع پالایشی و پتروشیمی، نقشی کلیدی در فرآیندهایی نظیر هیدروتریتینگ، هیدروکراکندینگ و زنجیره‌های شیمیایی وابسته ایفا می‌کند. محتوای حاضر، خلاصه‌ای ساختارمند از نتایج «مطالعات بازار هیدروژن» تدوین‌شده در موسسه مطالعات انرژی سبحان در سال 1401 است که روندهای جهانی تولید و مصرف، وضعیت قیمت و چشم‌انداز بازار داخلی ایران را بررسی می‌کند.

ظرفیت تولید جهانی

بر اساس داده‌های موجود، ظرفیت جهانی تولید هیدروژن در سال 2020 حدود 822.9 میلیارد مترمکعب بوده است. پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال 2025 با نرخ رشد متوسط سالانه 3.41٪ به حدود 973 میلیارد مترمکعب برسد و در افق 2032 نیز با رشد سالانه حدود 2٪ به 1124 میلیارد مترمکعب افزایش یابد.

الگوی مصرف جهانی

بیشترین سهم مصرف هیدروژن در جهان متعلق به شرق آسیا است و چین به‌تنهایی در سال 2020 حدود 31.2٪ از مصرف جهانی را به خود اختصاص داده است. پس از آن، سایر مناطق صنعتی جهان در رتبه‌های بعدی مصرف قرار دارند.

روند تولید و مصرف

در بازه زمانی 2010 تا 2020 مصرف جهانی هیدروژن با نرخ رشد متوسط سالانه 3٪ افزایش یافته است. همچنین برآورد می‌شود نرخ رشد تولید تا سال 2025 حدود 3.41٪ و تا سال 2032 نزدیک به 2.09٪ باشد که نشان‌دهنده تداوم روند توسعه بازار است.

وضعیت قیمت هیدروژن

قیمت هیدروژن تابع عواملی مانند خلوص، روش تولید و حالت فیزیکی (گاز، مایع یا فشرده) است؛ ازاین‌رو دامنه قیمتی آن متغیر است. در بازه 1395 تا 1400:

• میانگین قیمت داخلی حدود 1202 دلار به ازای هر تن

• میانگین قیمت صادراتی حدود 1785 دلار به ازای هر تن

مبنای نرخ داخلی، قیمت فروش هیدروژن شرکت پالایش نفت اصفهان به پتروشیمی اصفهان و مبنای نرخ صادراتی، داده‌های گمرکی بوده است.

بازار داخلی هیدروژن در ایران

ظرفیت تولید و بازیگران

در حال حاضر 10 شرکت پتروشیمی و پالایشی در کشور در زمینه تولید هیدروژن فعالیت دارند و مجموع ظرفیت تولید بیش از 344 هزار تن در سال برآورد می‌شود.

طرح‌های توسعه‌ای

تنها پروژه توسعه‌ای شناخته‌شده مربوط به شرکت ایما پخش سریع شیراز با ظرفیت 25 هزار تن در سال است که در خرداد 1400 مجوز دریافت کرده، اما طبق اطلاعات موجود پیشرفت اجرایی قابل‌توجهی نداشته است. با احتساب این طرح، ظرفیت تولید هیدروژن ایران تا سال 1410 حدود 369.2 هزار تن در سال پیش‌بینی می‌شود.

تقاضای داخلی و ساختار مصرف

مصرف پتروشیمی‌ها

تقاضای هیدروژن واحدهای پتروشیمی داخلی حدود 102.6 هزار تن در سال برآورد شده و الگوی مصرف بسیار متمرکز است:

• حدود 87.7٪ در پتروشیمی رازی

• حدود 7.8٪ در پتروشیمی کارون

• سهم باقیمانده در پتروشیمی اصفهان، پتروشیمی شهید تندگویان و نوید زرشیمی مصرف می‌شود.

تقاضای آتی

در میان طرح‌های آتی، تنها پروژه متقاضی هیدروژن، طرح پلی‌اتیلن کنگان (سروش مهستان) است که ظرفیت مصرف 450 تن دارد. پیشرفت فیزیکی این پروژه تا پایان آذر 1401 حدود 56٪ گزارش شده و انتظار می‌رود تا پایان 1403 به بهره‌برداری برسد. بر این اساس، ظرفیت مصرف کشور تا سال 1405 حدود 103 هزار تن در سال برآورد می‌شود.

مازاد ظرفیت تولید

با توجه به فاصله قابل‌توجه میان ظرفیت تولید و میزان مصرف داخلی، مازاد ظرفیت تولید هیدروژن در کشور حدود 241.7 هزار تن در سال برآورد می‌شود. با راه‌اندازی طرح‌های توسعه‌ای، این رقم می‌تواند به حدود 266.24 هزار تن در سال افزایش یابد.

صادرات هیدروژن

ایران طی سال‌های گذشته در زمره صادرکنندگان هیدروژن قرار داشته و بازارهای هدف آن شامل عراق، آذربایجان، ترکمنستان و ترکیه بوده‌اند.

جمع‌بندی مدیریتی

• بازار جهانی هیدروژن در افق‌های 2025 و 2032 روندی رو به رشد در ظرفیت و مصرف خواهد داشت، با نقش محوری اقتصادهای صنعتی آسیایی.

• در ایران، ظرفیت تولید نسبت به مصرف داخلی بالاتر است و مازاد قابل‌توجهی وجود دارد؛ بنابراین تحلیل این بازار بدون توجه به صادرات، قراردادهای بلندمدت فروش، استانداردهای خلوص و هزینه‌های لجستیکی کامل نخواهد بود.

• تمرکز مصرف در چند مصرف‌کننده بزرگ، حساسیت بازار داخلی را نسبت به تغییرات عملیاتی این واحدها افزایش می‌دهد.

نحوه دریافت فایل کامل گزارش

در صورت نیاز به تهیه نسخه سفارشی‌سازی‌شده یا انجام مطالعه اختصاصی متناسب با طرح سرمایه‌گذاری شرکت شما، امکان ارائه خدمات مشاوره‌ای نیز فراهم است.