معرفی محصول

وکیوم باتوم (ته‌مانده برج تقطیر در خلأ) یکی از مهم‌ترین برش‌های سنگین حاصل از پالایش نفت خام است که به دلیل ماهیت شبه‌قیری و ویژگی‌های رئولوژیک، به‌عنوان خوراک کلیدی تولید قیر شناخته می‌شود. در زنجیره ارزش پالایشگاه تا قیر، وکیوم باتوم نقطه اتصال تصمیم‌های عملیاتی پالایش، سیاست‌های عرضه و قیمت‌گذاری و همچنین وضعیت بازارهای داخلی و صادراتی است.

این مطلب خلاصه‌ای از بررسی بازار وکیوم باتوم در سطح جهانی و همچنین وضعیت عرضه و قیمت این کالا در ایران (با تمرکز بر بورس انرژی/بورس کالا) است.

وکیوم باتوم چیست و چرا برای صنعت قیر اهمیت دارد؟

نفت خام در برج تقطیر پالایشگاه به برش‌های مختلف با نقطه‌جوش‌های متفاوت تفکیک می‌شود. در انتهای این فرآیند، ته‌مانده‌ای سنگین باقی می‌ماند که از نظر ظاهر و رفتار، شباهت زیادی به قیر دارد و در ادبیات صنعت با عنوان وکیوم باتوم شناخته می‌شود. امروزه روش‌های متعددی برای تبدیل وکیوم باتوم به قیر استفاده می‌شود و همین موضوع باعث شده این محصول در عمل، یکی از اصلی‌ترین خوراک‌های صنعت قیر باشد.

روند جهانی تولید، مصرف و تجارت وکیوم باتوم

بررسی داده‌های سال‌های 2011 تا 2021 نشان می‌دهد وضعیت تولید سالانه جهانی وکیوم باتوم به‌طور کلی نزولی بوده است. نکته مهم‌تر اینکه این روند فقط محدود به تولید نیست؛ بلکه مصرف، صادرات و واردات نیز در همین بازه زمانی کاهش داشته‌اند.

بر اساس میانگین نرخ رشد شاخص‌های فوق در دوره 2011 تا 2021، پیش‌بینی شده است که تا سال 2032 نیز این روندهای کاهشی ادامه‌دار باشند.

وضعیت عرضه وکیوم باتوم در ایران

روند عرضه در بورس (از 95 تا 1401)

داده‌های عرضه وکیوم باتوم در بورس طی سال‌های 95 تا 1401 نشان می‌دهد بازار داخلی با نوسانات معنی‌دار مواجه بوده است:

• سال 95: بیش از 3 میلیون تن عرضه
• سال 96: افت شدید و ثبت عرضه حدود 500 تا 600 هزار تن
• سال‌های 97 و 98: بازگشت تدریجی و رشد عرضه تا بیش از 1.5 میلیون تن
• سال 99: کاهش به حدود 1.3 میلیون تن
• سال 1400: افزایش مجدد تا مرز 1.6 میلیون تن
• 10 ماهه نخست 1401: حدود 670 هزار تن عرضه

این الگو نشان می‌دهد عرضه داخلی وکیوم باتوم می‌تواند به‌شدت تحت‌تأثیر سیاست‌های عرضه، شرایط تولید پالایشگاهی و مسیرهای جایگزین مصرف/فروش قرار گیرد.

ظرفیت واحدهای فعال و طرح‌های در دست احداث

به‌جز پالایشگاه‌ها، مجموع ظرفیت سایر واحدهای فعال حدود 63 هزار تن در سال گزارش شده که در مقایسه با ظرفیت و نقش پالایشگاه‌ها چندان قابل توجه نیست. با این حال، مجموع ظرفیت طرح‌های در دست احداث بیش از 280 هزار تن عنوان شده که می‌تواند در آینده نزدیک بر توازن بازار اثرگذار باشد.

تحلیل قیمت و ارزش وکیوم باتوم در بورس

رشد ارزش ریالی هر تن

ارزش ریالی این کالا در بورس روندی پیوسته افزایشی داشته و از حدود 5.8 میلیون ریال در سال 95 به حدود 95 میلیون ریال در سال 1401 رسیده است؛ این موضوع نشان‌دهنده اثر همزمان تورم داخلی، تغییرات قیمت پایه و شرایط بازار است.

روند ارزش دلاری هر تن

از منظر دلاری نیز تغییرات قابل توجه است:

• از 95 تا 97: رشد از حدود 157 دلار به 226 دلار
• تا 99: کاهش تا حدود 183 دلار
• از 1400: رشد شدید و عبور از 300 دلار
• در 1401: عرضه با میانگین 346 دلار در بورس

این روند نشان می‌دهد از 1400 به بعد، وکیوم باتوم وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت دلاری شده که برای فعالان زنجیره قیر (تولیدکنندگان، صادرکنندگان، و نیز تصمیم‌گیران پالایشگاهی) اهمیت راهبردی دارد.

جمع‌بندی مدیریتی

• روند جهانی تولید/مصرف/تجارت وکیوم باتوم در دوره 2011 تا 2021 نزولی بوده و پیش‌بینی می‌شود تا 2032 نیز ادامه یابد.
• در ایران، عرضه در بورس طی سال‌های اخیر نوسان داشته و از جهش‌های چندمیلیون تنی تا افت‌های شدید را تجربه کرده است.
• ارزش ریالی هر تن به‌طور محسوس افزایش یافته و قیمت دلاری نیز پس از افت تا 99، از 1400 رشد تند گرفته است.
• ظرفیت طرح‌های در دست احداث (بیش از 280 هزار تن) می‌تواند در آینده نزدیک بر بازار اثرگذار باشد.

نحوه دریافت فایل کامل گزارش

جهت دسترسی به نسخه کامل و دریافت فایل تخصصی مطالعات بازار:

• در وب‌سایت موسسه ثبت‌نام و عضو شوید.
• از طریق پنل کاربری، گزارش «مطالعات بازار وکیوم باتوم» را انتخاب کنید.
• نسبت به خرید و دانلود فایل کامل اقدام نمایید.

در صورت نیاز به تهیه نسخه سفارشی‌سازی‌شده یا انجام مطالعه اختصاصی متناسب با طرح سرمایه‌گذاری شرکت شما، امکان ارائه خدمات مشاوره‌ای نیز فراهم است.