بازار جهانی تولید، مصرف و تجارت وینیل استات (VAM)

ارزیابی روند تغییرات تولید و مصرف وینیل استات نشان می‌دهد که طی سال‌های 2019-2017، تولید و مصرف این محصول در جهان به ترتیب با نرخ 2.8 و 2.3 درصد رشد داشته است. به نحوی که مقدار تولید و مصرف مونومر وینیل استات (VAM) از 5.88 و 5.96 میلیون تن در سال 2017 به حدود 6.22 و 6.24 میلیون تن در سال 2019 رسیده است. همچنین میزان صادرات و واردات وینیل استات (VAM) طی دوره زمانی 2019-2017، با رشد متوسط سالیانه 8 و 8.1 درصد افزایش یافته و از 1.705 و 1.702 میلیون تن در سال 2017 به 1.989 میلیون تن در سال 2019 رسیده است.

برای سال‌های آتی نیز پیش‌بینی می‌گردد که میزان تولید، مصرف و تجارت مونومر وینیل استات روند رو به رشد داشته باشد. انتظار بر این است که تولید و مصرف وینیل استات طی دوره زمانی 2029-2019 با نرخ رشد متوسط سالیانه 2.63 و 2.53 درصد رشد داشته و مقادیر آن‌ها به ترتیب برابر 8.07 و 8.06 میلیون تن در سال 2029 باشد.

علاوه بر این، ارزیابی وضعیت تولید، مصرف و تجارت به تفکیک مناطق نیز می‌تواند نکات مهمی را به همراه داشته باشد. در بخش تولید وینیل استات حدود 78 درصد تولید این محصول در مناطق شمال شرق آسیا (چین) و آمریکای شمالی (آمریکا) شکل می‌گیرد و مابقی در مناطق دیگر دنیا تولید می‌گردد. آمارها نشان می‌دهد در سال 2019 سهم مناطق شمال شرق آسیا و آمریکا در تولید وینیل استات به ترتیب 52.5 و 25.6 درصد بوده است. انتظار می‌رود که تا سال 2029 سهم این دو منطقه در تولید وینیل استات به ترتیب 54.4 و 24.8 برسد.

ارزیابی بخش مصرف وینیل استات نیز گویای آن است که در سال 2019 منطقه شمال شرق آسیا با 49 درصد، بالاترین سهم را در مصرف وینیل استات دارد. مناطق آمریکای شمالی و اروپای غربی نیز به ترتیب با سهم 19 و 17.7 درصد، بعد از شمال شرق آسیا، بیشترین سهم را در مصرف وینیل استات دارند. به عبارت دیگر سهم این سه منطقه در مصرف وینیل استات حدود 85 درصد خواهد بود. پیش‌بینی‌ها نیز نشان می‌دهد که سهم مصرف وینیل استات در تمام مناطق به‌جز آمریکای شمالی و اروپای غربی افزایش خواهد یافت یا بدون تغییر باقی خواهد ماند. سهم دو منطقه شمال شرق آسیا و شبه قاره هند در مصرف وینیل استات در سال 2019 به ترتیب 49 و 3 درصد بوده و این سهم در سال 2029 برابر با 52 و 4 درصد خواهد بود.

در بررسی واردات وینیل استات نیز، آمارها نشان می‌دهد که کشورهای منطقه اروپای غربی و شمال شرق آسیا بالأخص چین بالاترین سهم را در واردات این محصول دارند. به نحوی که، مطابق با نمودار زیر، در سال 2019، سهم این دو منطقه در واردات وینیل استات 55.5 درصد بوده است. بعد از این دو منطقه، مناطق جنوب شرق آسیا و شبه جزیره هند سهم 23 درصدی را در واردات وینیل استات (VAM) دارد. سایر مناطق از قبیل: آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی، خاورمیانه، آفریقا و اروپای مرکزی، در سال 2019، به ترتیب سهم 7.64، 5.78، 4.07، 2.21 و 1.56 درصدی را در واردات وینیل استات (VAM)داشتند. علاوه بر این، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که مطابق با نمودار زیر، طی دوره زمانی 2029-2019، سهم منطقه اروپای غربی کاهش قابل توجهی خواهد داشت به‌طوری‌که تا سال 2029 به 23.5 درصد برسد. همچنین سهم مناطق شمال شرق و جنوب شرق آسیا و شبه جزیره هند در واردات وینیل استات (VAM) افزایش خواهد یافت. همان‌طوری که در نمودار زیر مشاهده می‌شود، سهم دو منطقه شمال شرق آسیا و شبه قاره هند در واردات وینیل استات به ترتیب از 18.4 و 11.1 درصد در سال 2019 به 30 و 12.2 درصد در سال 2029 خواهد رسید.

سهم مناطق مختلف در واردات وینیل استات (درصد)

همچنین، بررسی صادرات وینیل استات به تفکیک مناطق مختلف، نشان می‌دهد که کشورهای مناطق شمال شرق آسیا و آمریکای شمالی (آمریکا) بالاترین سهم را در صادرات این محصول دارند. به نحوی که، در سال 2019، سهم این مناطق در صادرات وینیل استات 58 درصد بوده است. در سایر مناطق نیز جنوب شرق آسیا سهم بالایی (22 درصد) در صادرات این محصول دارد. علاوه بر این، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که طی دوره زمانی 2029-2019، سهم کشورهای مناطق شمال شرق آسیا و آمریکای شمالی (آمریکا) در صادرات وینیل استات به 69.6 افزایش خواهد یافت. در واقع صادرکنندگان اصلی وینیل استات در حال حاضر و سال‌های آتی در این دو منطقه واقع شده‌اند.

وضعیت بازار وینیل استات در ایران (VAM)

بررسی آمارهای موجود در ایران حاکی از این است که ظرفیت حال حاضر کشور در تولید وینیل استات 30 هزار تن است که در پتروشیمی شازند اراک واقع شده است. مطابق با نمودار زیر، در این پتروشیمی طی سال‌های گذشته به طور متوسط 26 هزار تن در سال وینیل استات تولید شده است که به فروش داخلی و صادرات اختصاص یافته است. لازم به توضیح است که حدود 93 درصد فروش وینیل استات در داخل بوده و مابقی صادر شده است. با توجه به میزان فروش داخلی نیز می‌توان گفت که میزان مصرف داخلی نیز حدوداً 30 هزار تن در سال می‌باشد.

تولید و فروش وینیل استات پتروشیمی شازند اراک (هزار تن در سال)

علاوه بر این، به عنوان طرح‌های آتی می‌توان به پروژه پتروشیمی بوشهر اشاره کرد که براساس برنامه‌ریزی ظرفیت تولید VAM این طرح 250 هزار تن با استفاده از اتیلن تولیدی مجتمع و استیک اسید حاصل از متانول همان مجتمع است که در صورت تأمین تکنولوژی راه‌اندازی، برای سال‌های بعد از 1404 به بهره‌برداری خواهد رسید. علاوه بر این براساس اطلاعات وزارت صمت دو شرکت پترو پولاد مهر سامان گستر و مجتمع پتروشيمي فجركرمان نیز مجوز تولید وینیل استات به ترتیب با ظرفیت 2 و 50 هزار تن در سال را نیز دارند که درصد پیشرفت هر کدام تا پایان سال 1398 به ترتیب 61 و 6 درصد می‌باشد.

طرح‌های آتی احداث واحد وینیل استات در ایران

منبع: وزارت صمت

در مورد صادرات و واردات این محصول باید گفت که نسبت به میزان تولید و مصرف داخلی، سهم صادرات و واردات بسیار پائین است. به نحوی که در سال‌های 1398 و 1397 میزان واردات این محصول حدوداً 10 تن در سال بوده است. همچنین طی این سال‌ها، میزان صادرات وینیل استات حدود 1800 تن در سال بوده است.

آخرین آمارهای منتشره سازمان گمرک جمهوری اسلامی ایران حاکی از این است که در سال 1397، صادرات VAM، مطابق با نمودار زیر به چهار کشور: ترکیه، ازبکستان، سوریه و ارمنستان بوده است که سهم هر یک از این کشورها به ترتیب 2/77، 04/15، 33/4 و 42/3 درصد می‌باشد.

مشتریان VAM ایران در سال 1397 (تن در سال)

منبع: سازمان گمرک ج.ا.ا.

بازار‌های بین‌المللی بالقوّه برای صادرات وینیل استات در ایران (VAM)

با توجه به پیش‌بینی‌های ذکر شده در بالا و شرایط ایران به لحاظ سیاسی، می‌توان گفت که کشورهای شمال شرق آسیا از قبیل: چین، کشورهای جنوب شرق آسیا از قبیل: اندونزی و تایلند، کشورهای شبه‌قاره هند از قبیل : هند و پاکستان و کشورهای ترکیه، سوریه، ازبکستان و ارمنستان، مهمترین بازارهای هدف برای صادرات VAM می‌باشند. البته اگر برجام مجدداً برقرار گردد یا توافقی بین کشور ایران و کشورهای غربی شکل بگیرد، آن‌گاه کشورهای اروپای غربی را نیز می‌توان به عنوان بازار هدف مورد بررسی قرار داد.